Kinh tế thế giới bắt đầu tăng trưởng trở lại nhưng tốc độ phục hồi không đồng đều

Cuộc khủng hoảng tài chính thế giới cho đến nay đã được kiểm soát nhờ các biện pháp can thiệp tích cực và kịp thời của các ngân hàng trung ương và chính phủ. Chính vì thế, nền kinh tế toàn cầu trở nên khả quan hơn trong 6 tháng cuối năm 2009. Tuy nhiên, khó khăn vẫn chồng chất ở một số quốc gia thuộc khu vực Đông và Trung Âu. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), kinh tế thế giới năm 2010 sẽ tăng trưởng 3,1%, cao hơn so với mức 1,1% của năm 2009, song vẫn thấp hơn nhiều so với các năm trước. Triển vọng có vẻ sáng lạng hơn ở các nền kinh tế mới nổi và các nước đang phát triển với tốc độ tăng trưởng dự báo năm 2010 có thể đạt 5,1% so với 1,7% năm 2009. Còn theo dự báo của LHQ thì năm 2010, nền kinh tế thế giới có thể đạt mức tăng trưởng 2,4%, tuy nhiên sự phục hồi này còn rất mong manh.

Thị trường hàng hóa có tốc độ phục hồi nhanh chóng và tiếp tục duy trì ổn định trong trung hạn

Giá cả hàng hóa trong nửa cuối năm 2008 giảm mạnh với tốc độ chóng mặt chưa từng có khi so sánh tương quan với các cuộc khủng hoảng kinh tế trước đó; nhưng lại có kết quả phục hồi tích cực đến kinh ngạc. Giá cả hàng hóa ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào điều kiện kinh tế tại các nước đang phát triển. Kinh tế châu Á phát triển vượt bậc khiến cho nhu cầu tiêu thụ hàng hóa tại khu vực này tăng mạnh vượt nhanh hơn cả các nước có nền công nghiệp phát triển. Nhân tố thứ hai đó chính là tham vọng muốn mở rộng ảnh hưởng của mình trên thị trường hàng hóa thế giới của Trung Quốc. Như vậy, trong trung hạn, giá cả hàng hóa trong điều kiện thực tế có nhiều khả năng tăng mạnh. Ví dụ, giá kim loại đã tăng gần 60% trong 6 tháng cuối năm 2009. Tiếp sau đó là giá đồng, vàng, chì, niken, và khoáng sản sẽ tăng cao hơn nữa vào năm 2010. Giá dầu có khả năng tăng chậm hơn do năng lực dư thừa của các nhà xuất khẩu dầu mỏ và tốc độ hồi phục không ổn định của kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, năm 2010, giá dầu được dự báo là sẽ ổn định hơn so với năm 2009.

Tỷ lệ thất nghiệp vẫn tiếp tục tăng tại nhiều nước công nghiệp phát triển

Tỷ lệ thất nghiệp ở Mỹ đã tăng nhanh hơn so với hầu hết các nước công nghiệp phát triển khác và ở mức cao hơn so với các cuộc suy thoái kinh tế khác gần đây và dự kiến sẽ đạt đến đỉnh điểm vào giữa năm 2010;

Tại Nhật Bản và một số nước châu Âu, phần lớn các công ty thường có động thái giảm số giờ làm hoặc cho công nhân làm bán thời gian trước khi cho nghỉ hẳn, khiến cho nguy cơ thất nghiệp cao hơn nữa.

Triển vọng thị trường việc làm ở các nước đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi khác không có gì mấy là sáng sủa. Điều kiện tại thị trường lao động của các nước này rất đa dạng. Nền kinh tế mới nổi ở châu Âu và Liên Xô cũ rất có thể sẽ phải chịu những tổn thất việc làm lớn nhất trong năm 2010. Luồng vốn đầu tư vào các quốc gia này phục hồi rất chậm, trong khi các khoản nợ ngoại tệ thì vẫn chồng chất, có thể dẫn đến tình trạng đồng tiền bị mất giá và từ đó ảnh hưởng nặng nề tới hoạt động xuất nhập khẩu của các quốc gia này.

Quá trình phục hồi sẽ chậm và yếu hơn so với các cuộc khủng hoảng kinh tế trước

Bùng nổ tín dụng, tình trạng bong bóng của thị trường bất động sản, việc làm không ổn định và thâm hụt tài khoản vãng lại đang là những gánh nặng đè lên vai người tiêu dùng. Mức chi tiêu thực tế của người tiêu dùng tại các nước công nghiệp phát triển dự báo năm 2010 sẽ chỉ tăng 0,7%; còn tại một số nước châu Âu có thể còn thấp hơn.

Lạm phát không còn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với quá trình phục hồi kinh tế. Ở các nước tiên tiến, giá cả sẽ tăng nhẹ cho đến khi quá trình phục hồi giảm bớt khoảng cách giữa cầu và cung. Giá tiêu dùng ở các nước tiên tiến dự kiến sẽ tăng 1,1% trong năm 2010, chỉ cao hơn 0,1% so với năm 2009. Ở các nước đang phát triển, giá tiêu dùng sẽ tăng 4,9% vào năm 2010 so với 5,5% năm 2009 song vẫn thấp hơn nhiều so với các năm trước. Sự suy giảm tổng thể là do (1) giá dầu giảm và (2) hậu quả còn sót lại của cuộc khủng hoảng kinh tế vừa qua;

Tại các nước đang phát triển, nỗ lực giảm nghèo đã được các chính phủ quan tâm trở lại. Các nước Châu Phi cận Sahara sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi vì GDP bình quân đầu người năm 2009 đã giảm xuống mức thấp nhất lần đầu tiên trong một thập kỷ qua. Các nguồn tài chính hỗ trợ đóng vai trò rất quan trọng nhưng sẽ không có nhiều bởi lẽ chính các nước phát triển cũng đang phải vật lộn với các vấn đề tài chính của mình.

Chính sách hỗ trợ để chống lại sự suy thoái kinh tế sẽ tiếp tục vào năm 2010 nhưng ở mức độ vừa phải

Hầu hết các chính phủ không có khả năng hỗ trợ thêm khi mà các gói kích thích hiện vẫn chưa đem lại kết quả tích cực gì. Tại các nền kinh tế phát triển, các biện pháp kích thích đã bị hạn chế bởi: (1) những khoản nợ khổng lồ và (2) yêu cầu cấp thiết phải để xây dựng những khoản tiết kiệm công chuẩn bị cho xu hướng lão hóa dân số. Thuế và các khoản thanh toán chuyển khoản là những vấn đề được ưu tiên hàng đầu trong chương trình kích thích của các Chính phủ nhưng lại chỉ có tác động rất khiêm tốn đối với hoạt động kinh tế. Các biện pháp gần đây mới bắt đầu được triển khai - ví dụ, các chương trình mới của chính phủ dành cho cơ sở hạ tầng - sẽ có ảnh hưởng tích cực hơn nhưng kết quả sẽ chỉ nhìn thấy rõ trong năm 2010 hoặc sau đó.

V.K.T