PV: Được biết, Cục cảnh sát môi trường vừa phát hiện một vụ nhập lậu trên 30 tấn chất thải độc hại. Sự việc này cho thấy, chất thải độc hại vẫn được các doanh nghiệp ngang nhiên "tuồn" vào trong nước qua "luồng xanh", vì sao lại có thực trạng này thưa ông?

Đại tá Nguyễn Xuân Lý: Những năm gần đây, giá nguyên liệu liên tục tăng cao khiến nhiều DN tìm mọi cách nhập khẩu và sử dụng nguyên liệu phế thải hoặc tái chế với giá thấp hơn nhiều hàng chính phẩm. Tôi lấy ví dụ, việc nhập lậu mặt hàng ắc -quy chì phế thải mang lại lợi nhuận rất cao. Một công ten nơ (20 tấn) mặt hàng phế thải này nhập trót lọt vào VN có lãi cả trăm triệu đồng. Phương thức, thủ đoạn của tội phạm môi trường lại tinh vi gần giống với tội phạm kinh tế, tham nhũng. Các đối tượng vi phạm thường dùng thủ đoạn mua chuộc, câu kết với một số cán bộ thuộc cơ quan chức năng về bảo vệ môi trường để chủ động đối phó và nhờ sự can thiệp của các cán bộ có thẩm quyền. Thủ đoạn thường thấy của DN là khai báo hàng hóa một đằng, nhập hàng một nẻo hoặc khai phế liệu nhập khẩu nằm trong danh mục hàng hóa được phép nhập khẩu để làm nguyên liệu sản xuất, nhưng trên thực tế toàn là rác thải nguy hại. Có vụ hàng hóa ghi trên tờ khai là nhập quặng chì, nhưng thực chất là nhập ắc -quy chì phế thải; hoặc ghi nhập vỏ chai nhựa đựng nước uống (chai PET) nhưng lại là túi ni -lon, sợi hóa học... thu gom từ các bãi rác, ô nhiễm và xú uế trầm trọng. DN còn móc nối với cá nhân, tổ chức nước ngoài làm giấy tờ giả chứng minh hàng hóa (rác thải) được phép xuất khẩu, nhưng Cục C36 phối hợp với Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) và Bộ TN &MT xác minh thì DN, tổ chức nước ngoài đó không tồn tại hoặc giấy tờ giả mạo hoàn toàn. Cũng có trường hợp, sau một phi vụ làm ăn mờ ám, xuất được rác thải nguy hại, DN nước ngoài biến mất.

C36 đã từng phát hiện hàng loạt các vụ nhập sắt, thép phế thải lẫn các chất thải cực kỳ độc hại, kể cả lẫn dioxin chúng tôi cũng phát hiện ra rồi. Qua các vụ vi phạm cho thấy, sự phối hợp giữa các lực lượng chức năng kiểm soát phế thải nhập lậu còn lỏng lẻo, thậm chí tách rời nhau. Cơ quan cảng vụ, khi tàu hàng về liền bốc dỡ, chuyển các công ten nơ vào khu vực kho hàng; tiếp đó chủ hàng mới làm thủ tục hải quan. Việc ngành hải quan đưa danh mục hàng hóa là phế liệu nhập khẩu vào "luồng xanh" và nằm trong danh mục hàng hóa miễn kiểm cũng góp phần tạo kẽ hở trong quản lý, tạo điều kiện cho các DN lợi dụng đưa phế liệu không bảo đảm tiêu chuẩn và các hàng hóa nguy hại khác vào VN một cách hợp pháp.

PV: Thưa ông, đã có nhiều vụ vi phạm môi trường được phát hiện nhưng thực tế chưa một tội phạm môi trường nào phải đứng trước vành móng ngựa. Phải chăng do C36 chưa có chức năng điều tra nên loại tội phạm này vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật?

Đại tá Nguyễn Xuân Lý: Việc xử lý các vụ việc vi phạm về bảo vệ môi trường hiện nay còn nhẹ. Do cảnh sát môi trường là lực lượng mới, nên trong Pháp lệnh Xử phạt vi phạm hành chính không có quy định lực lượng cảnh sát môi trường được xử phạt vi phạm hành chính mà phải nhờ lực lượng khác (như thanh tra môi trường) xử phạt giúp, mức xử phạt thấp nên không đủ sức răn đe, phòng ngừa. Theo quy định trong Bộ luật Hình sự, vi phạm về bảo vệ môi trường bị xử lý hình sự khi cá nhân, cơ sở đã bị xử lý vi phạm hành chính về hành vi này mà còn tái phạm, gây hậu quả nghiêm trọng. Việc xác định hậu quả nghiêm trọng không đơn giản, bởi vụ việc có thể chưa gây hại ngay, mà ảnh hưởng lâu dài đến môi trường, sức khỏe và tính mạng của cộng đồng.

PV: Vậy làm thế nào có thể kiểm soát chất hại độc hại đang tuồn vào VN hiện nay, thưa ông?

Đại tá Nguyễn Xuân Lý: Theo tôi, để ngăn chặn, xử lý nghiêm minh các vụ vi phạm quy định về bảo vệ môi trường nói chung, nhập phế thải trái phép nói riêng, cần có những quy định đủ mạnh trong Bộ luật Hình sự. Trước mắt, các Bộ Tài chính, Tài nguyên và Môi trường, Công Thương và UBND các tỉnh, thành phố... cần sớm sửa đổi, bổ sung các quy định về nhập khẩu và cho phép nhập khẩu phế liệu.

Lực lượng cảnh sát môi trường sẽ tăng cường phối hợp với các địa phương điều tra, lập danh sách các công ty, doanh nghiệp, cá nhân tham gia nhập phế liệu dưới mọi hình thức; nắm bắt hoạt động vận chuyển mặt hàng này trong nước và quốc tế để có biện pháp quản lý, giám sát chặt chẽ, hạn chế thấp nhất việc lợi dụng nhập phế liệu làm nguyên liệu sản xuất để vận chuyển, nhập khẩu phế liệu nguy hại, không bảo đảm tiêu chuẩn môi trường vào Việt Nam.

PV: Xin cảm ơn Đại tá!

Ngân Giang (Thực hiện)