 |
| Sông Thị Vải ô nhiễm vì nước thải của Vedan |
Mấy tháng qua, dư luận cả nước hết sức bất bình trước những hành vi huỷ hoại môi trường, vi phạm nghiêm trọng pháp luật về môi trường của nhiều doanh nghiệp (DN), mà điển hình là công ty Vedan. Mức xử phạt thích đáng: phạt tiền hàng trăm tỷ đồng, xem xét rút giấy phép đầu tư, đình chỉ hoạt động sản xuất kinh doanh... không làm cho môi trường trong sạch trở lại. Đã đến lúc, công tác phòng chống vi phạm về môi trường phải được đặt lên hàng đầu."Một DN hàng chục năm tồn tại như thế (vi phạm môi trường - PV), chứ có phải là cái gì không nhìn thấy đâu. Tại sao không phát hiện và xử lý được? ở góc độ quản lý Nhà nước, có cái gì đó như là buông lỏng quản lý? ". Đó là lời tâm sự của một doanh nhân khi được hỏi về vụ "Vedan bức tử sông Thị Vải" mà dư luận đang lên tiếng. Cũng doanh nhân này cho biết, ngay từ khi thiết kế dự án, người ta đã có thỏa thuận về môi trường, đánh giá tác động môi trường. DN đi vào hoạt động, nếu họ làm khác những điều đã cam kết về môi trường, thì đây là căn cứ để các cơ quan quản lý Nhà nước xử lý. Còn nếu trình tự thủ tục trên chưa duyệt, thì trách nhiệm thuộc về các cơ quan quản lý Nhà nước, chứ không thể trách riêng DN được. Các cơ quan quản lý Nhà nước phải làm tốt trọng trách của mình ngay từ ban đầu.
Theo thống kê, hiện cả nước có trên dưới 4.000 DN gây hại môi trường, vi phạm pháp luật về môi trường ở nhiều mức độ khác nhau. Đáng báo động là tình trạng ô nhiễm môi trường diễn ra ở hầu hết các mặt của đời sống: ô nhiễm không khí, mặt nước, nước ngầm, chất thải rắn, đất đai... Dưới góc độ chuyên gia về môi trường, PGS.TS Nguyễn Đình Hoè - Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) nêu ý kiến: vụ việc Vedan khiến chúng ta phát hiện nhiều bất cập trong khâu quản lý Nhà nước cũng như trào lưu ứng xử "lách" luật của không ít DN. Khâu quản lý Nhà nước cũng có phần trách nhiệm lớn trong việc để cho DN không bảo vệ môi trường. Xử phạt hành chính quá nhẹ, không sắc sảo trong khâu lập và thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, không chặt chẽ trong khâu cấp phép cũng như chồng chéo và chậm trễ trong khâu thanh tra, kiểm tra... tạo nhiều khe hở cho không ít DN vi phạm môi trường.
Dư luận đang bức xúc và đòi hỏi các cơ quan chức năng làm hết chức năng, nhiệm vụ của mình để bảo vệ môi trường chung của xã hội.
Một nguyên nhân nữa dẫn đến việc DN "không ngại" gây ô nhiễm môi trường, chính là chế tài xử phạt các vi phạm pháp luật về môi trường. Hiện nay nước ta có khoảng 300 văn bản (Luật, Nghị định, Thông tư, văn bản dưới luật...) liên quan đến môi trường. Ngoài ra, các điều luật về môi trường còn nằm rải rác trong các Bộ luật Hình sự, Dân sự... Tuy nhiên, nhiều chuyên gia pháp lý nhận định: pháp luật về môi trường của ta vẫn chưa nghiêm, chưa có tính răn đe đối tượng vi phạm. Cụ thể: Chương XVII Bộ luật Hình sự có 10 Điều (182 đến 191) thì chỉ có 2 tội danh bị truy tố nhiều nhất. Đó là tội Huỷ hoại rừng (Điều 189) và tội Vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quý hiếm (Điều 190). Còn các tội danh khác thì hoạ hoằn lắm mới xử lý hình sự, vì phải kèm theo điều kiện: "đã bị xử phạt hành chính mà cố tình không thực hiện các biện pháp khắc phục theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền gây hậu quả nghiêm trọng". Mặt khác, tội phạm môi trường diễn ra nghiêm trọng nhưng khó xử lý. Luật chỉ mới xử lý trách nhiệm hình sự đối với cá nhân, không xử lý pháp nhân. Ngoài ra, với mức phạt cao nhất là 70 triệu đồng, trong khi số tiền khắc phục hậu quả ô nhiễm môi trường có khi lên đến nhiều tỷ đồng và còn gây hại đến sức khoẻ của cộng đồng.. sẽ khiến không ít DN biết sai phạm vẫn cố tình làm. Bởi vì số tiền thu về từ hành vi phạm pháp lớn hơn nhiều so với tiền phải nộp phạt.
GS.TS Trần Hiếu Nhuệ, Trưởng Ban Môi trường và Doanh nghiệp VACNE nêu ý kiến: Mỗi khi muốn thanh, kiểm tra, cơ quan quản lý phải có công văn báo trước cho đơn vị bị thanh, kiểm tra. Muốn lấy mẫu, phải mời đối tượng tới, cùng lấy nước chia hai, cùng ký vào biên bản. Hai bên mang hai mẫu đi kiểm định, phân tích độc lập. Sau đó đối chiếu lại xem. Quy định của luật pháp còn chưa chặt chẽ khiến cho việc xử lý của Bộ Tài nguyên & Môi trường và UBND tỉnh Đồng Nai về trường hợp Vedan còn chưa thống nhất là một minh chứng.
Giải quyết vụ "hậu Vedan" làm sao để có tính răn đe DN đã, đang có hành vi vi phạm pháp luật môi trường, nhưng không làm ảnh hưởng đến hoạt động của DN tuân thủ đúng pháp luật và môi trường đầu tư trong nước, chính là mối bận tâm của các nhà quản lý kinh tế. Những vấn đề: bệnh dịch vì ô nhiễm môi trường; DN phải đóng cửa, người lao động và người nông dân các vùng nguyên liệu (trồng mía, dứa...) sẽ mất việc làm; DN thường xuyên phải tiếp các cơ quan chức năng đến thanh, kiểm tra... rất đáng phải quan tâm. ở đây, công tác phòng ngừa còn hơn khắc phục hậu quả!
Quyết Tuấn |