Khi xảy ra tranh chấp, DN rất cần đến vai trò của TTTM

Theo tôi, Luật TTTM cần chi tiết, hạn chế tối đa hướng dẫn thi hành bằng Nghị định, Thông tư. Nếu Luật chi tiết được đến mức không cần hướng dẫn thi hành thì tốt nhất. Càng có nhiều Nghị định, Thông tư hướng dẫn thi hành thì càng xa bản chất của Luật, Luật sẽ trở thành luật treo.

Tôi thấy rằng luật TTTM cần phải giải quyết một số vấn đề sau: Thỏa thuận trọng tài về những nghĩa vụ phát sinh ngoài hợp đồng hoặc khi hợp đồng chưa được xác lập có được không? Hay chỉ có thể thỏa thuận TTTM cho các nghĩa vụ từ hợp đồng thương mại? Giải quyết tranh chấp thương mại bằng TTTM là phương cách phổ biến, được hầu hết các quốc gia trên thế giới áp dụng. Mặc dù như một bên thứ ba, trung lập nhưng qua các Điều ước quốc tế, tính hiệu lực của các quyết định trọng tài được các quốc gia công nhận. Thỏa thuận TTTM chỉ có thể áp dụng cho các nghĩa vụ từ hợp đồng thương mại. Những nghĩa vụ phát sinh ngoài hợp đồng hoặc khi hợp đồng chưa được xác lập, nếu thuộc hoạt động thương mại thì có thể xác lập thoả thuận trọng tài với điều kiện là sau đó phải có thoả thuận bằng văn bản (Điều 3.1 Pháp lệnh TTTM năm 2003).

Quy định thế nào là văn bản, nếu một bên gửi đơn kiện và bên kia thực hiện quyền phản tố hoặc bảo vệ, thừa nhận thẩm quyền của trọng tài đều bằng văn bản có được gọi là thỏa thuận không? Nếu hợp đồng không có điều khoản thỏa thuận trọng tài giải quyết tranh chấp, thì dù một bên có văn bản thừa nhận thẩm quyền của trọng tài cũng không được chấp nhận, trừ phi sau đó cả hai bên có văn bản thoả thuận bổ sung chấp thuận thoả thuận trọng tài.

Về thoả thuận trọng tài vô hiệu: có nên chỉ quy định dẫn chiếu tới Bộ luật Dân sự hay phải quy định chi tiết?

Về thẩm quyền của Trọng tài thương mại: Tranh chấp cổ phần, công ty, chứng khoán, bản quyền, sở hữu công nghiệp có đưa vào phạm vi của trọng tài hay không? Tổ chức Thương mại Thế giới mở rộng các nguyên tắc TTTM trong lĩnh  vực dịch vụ và sở hữu trí tuệ. Vì vậy, theo ý kiến của tôi, những hoạt động nêu trên là hành vi thương mại, nên đưa vào phạm vi của TTTM với  điều kiện thoả thuận được lập bằng văn bản.

Việc thuần túy dân sự, hoặc lẫn giữa dân sự và thương mại (một bên là thương mại ví dụ tranh chấp tiền cho thuê nhà làm cửa hàng kinh doanh), TTTM chỉ có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp thương mại có thỏa thuận trọng tài thương mại của các bên liên quan hợp đồng thương mại. Tranh chấp thuần túy dân sự không thuộc thẩm quyền của TTTM.

Trọng tài viên (TTV) có thể là người nước ngoài được không? Trong điều kiện tranh chấp có yếu tố nước ngoài cần thiết phải có TTV người nước ngoài, còn tranh chấp không có yếu tố nước ngoài thì không cần TTV là người nước ngoài. Nhưng câu hỏi này liên quan đến Điều 12.1 Pháp lệnh: "Công dân Việt Nam có đủ điều kiện có thể làm TTV. Vậy người nước ngoài có đủ điều kiện có thể làm TTV ở Việt Nam không? Việt kiều có đủ điều kiện có thể làm TTV ở Việt Nam không? Theo tôi, nên bổ sung: người nước ngoài và Việt kiều nếu đủ điều kiện như Điều 12.1 có thể làm TTV.

Điều kiện thành lập các trung tâm trọng tài theo Điều 14 Pháp lệnh đã phù hợp chưa. Theo tôi, nên bỏ bớt đoạn cuối theo quy định của Chính phủ và bỏ bớt đoạn cuối Điều 14: "Chính phủ quy định trình tự, thủ tục đăng ký hoạt động của Trung tâm trọng tài. Vì Điều 14.2, 3, 4, 5, 6 đã quy định rất chi tiết điều kiện thành lập, trình tự thủ tục hồ sơ đăng ký hoạt động của Trung tâm trọng tài.

Cuối cùng, Điều 33 Pháp lệnh quy định chi tiết về việc áp dụng một số biện pháp khẩn cấp tạm thời, nên sửa lại cho phù hợp với Điều 27 UNCITRAL: Tòa án thực hiện theo yêu cầu (của Hội đồng trọng tài hoặc các bên liên quan trong việc bảo toàn chứng cứ) trong phạm vi thẩm quyền của Tòa án và các quy định của luật pháp về bảo toàn chứng cứ.

Thiên Long (Lược ghi)