ĐS&PL: Theo lý giải của EVN, tăng giá điện là để bù lỗ. Vậy theo ông tăng giá điện có khắc phục được tình hình thiếu điện hiện nay?

Ông Trần Viết Ngãi: Tôi khẳng định không hề có chuyện EVN cắt điện là để giảm lỗ. Tăng giá điện là một trong những biện pháp để giúp cho EVN tạo được lợi nhuận, có kinh phí để đầu tư. Tuy nhiên, đề xuất tăng giá điện cũng chỉ giúp giảm lỗ của EVN chứ không thể giúp có đủ nguồn để khắc phục được tình trạng thiếu điện trước mắt. Theo tôi, hệ thống điện của chúng ta vài năm nay không có lượng dự phòng nếu như hỏng một nhà máy nào thì lượng điện cung cấp sẽ bị hụt...

ĐS&PL: Phải chăng chính sự "độc quyền" đã khiến EVN rơi vào tình trạng thiếu điện, thưa ông?

Ông Trần Viết Ngãi: Thực tế hiện nay quy hoạch mạng lưới điện cũng do EVN quy hoạch. Đầu tư cũng do EVN nắm tới 90%. Giá điện, điều độ điện quốc gia, truyền tải điện và phân phối điện cũng do EVN nắm. Vì vậy chúng ta cần sớm tạo ra cơ chế để thực sự thị trường hóa ngành điện và chống được độc quyền. Để giảm tải cho EVN, truyền tải điện cũng phải tách ra. Cùng với đó, việc điều độ hệ thống điện quốc gia cũng phải chuyển về một cơ quan độc lập hoặc đơn vị nào đó để quản. Toàn bộ khâu phân phối điện cũng cần phải tách ra. Chừng nào ngành điện còn độc quyền thì EVN sẽ khổ, sẽ liên tục đối mặt với tình trạng thiếu điện.

ĐS&PL: Nhiều ý kiến cho rằng, mức giá mà EVN đưa ra chưa hợp lý, các doanh nghiệp khó mà kham nổi. ông nghĩ sao về điều này?

Ông Trần Viết Ngãi: Theo tôi, bắt ngành điện không được tăng giá là không hợp lý, vì điện cũng là ngành kinh doanh, cần có lãi. Nhưng tăng như thế nào và tăng bao nhiêu là hợp lý cho cả doanh nghiệp kinh doanh điện và người tiêu dùng là điều cần bàn tới. Theo tôi, phương án chỉ nên tăng từ từ, tối đa 15% để không gây sốc, đồng thời phù hợp với bối cảnh Chính phủ đang nỗ lực kiềm chế lạm phát.

ĐS&PL: Khi giá điện tăng liệu các mặt hàng khác có "té nước theo mưa", thưa ông?

Ông Trần Viết Ngãi: Giá điện tăng tất yếu các mặt hàng khác cũng sẽ tăng lên với tâm lý ăn theo, mà cụ thể là hàng loạt mặt hàng liên quan tới tiêu thụ điện. Thực tế từ việc tăng giá xăng dầu thời gian trước cho thấy giá cả biến động rất mạnh. Chính phủ dự kiến sẽ có phương án hỗ trợ người nghèo khi điện tăng giá, nhưng thực tế lượng điện mà người nghèo tiêu thụ là không đáng kể. Lúc này, chưa thể đưa ra con số cụ thể chỉ số giá sẽ tăng thêm bao nhiêu % khi giá điện tăng, nhưng chắc chắn sẽ ảnh hưởng mạnh.

ĐS&PL: Trong khi EVN kêu ca thiếu vốn để đầu tư cho các dự án điện thì EVN lại xin trích thưởng (1.002 tỉ đồng) từ chênh lệch bán giá điện. Điều này có bất hợp lý, thưa ông?

Ông Trần Viết Ngãi: EVN đòi tăng giá điện nay lại lấy tiền chênh lệch giá điện mang đi thưởng thì thật là phản cảm. Nhất là hiện nay EVN lại đang xin điều chỉnh giá điện trong khi lấy tiền chênh lệch đó để chia thưởng. Khi thiếu vốn nếu góp 1 đồng vào đầu tư cũng là đáng quý. Cách làm của EVN không bài bản. Con số xin 1.002 tỷ để trích thưởng đưa ra lúc này là không hợp lý.

ĐS&PL: Thưa ông, thời gian qua, EVN luôn kiến nghị tăng giá điện, trong khi chất lượng dịch vụ lại không đảm bảo, tình trạng cắt điện thường xuyên xảy ra. Vậy EVN có phải bồi thường thiệt hại cho khách hàng?

Ông Trần Viết Ngãi: Việc cắt điện thường xuyên còn do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan. Theo tôi, doanh nghiệp và các hộ tiêu dùng có thể kiện EVN ra tòa, nếu chứng minh được những tổn thất do việc cắt điện bất thường gây ra cho mình. Trong luật có quy định nếu cắt điện gây thiệt hại sản xuất thì anh phải bồi thường. Trong trường hợp sự cố không phải chủ quan mà do khách quan thì EVN phải giải trình cho cơ quan bị mất điện biết. Trường hợp cắt điện do quá tải cũng phải bồi thường. Vì quá tải là do EVN. Theo tôi, người tiêu dùng có thể sử dụng cái quyền của mình để đòi hỏi một dịch vụ tốt hơn, xứng đáng hơn.

ĐS&PL: Xin cảm ơn ông!

H.Lan- Q.Ngân (Thực hiện)

+ TS. Nguyễn Quang A - Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển cho rằng: Muốn tăng giá điện phải xem xét lại tận gốc rễ của vấn đề, bắt đầu từ việc hạch toán, kế toán của EVN xem lỗ lãi ra sao, thất thoát điện thế nào. Việc EVN kêu thiếu vốn đầu tư, liên tục đề nghị tăng giá điện và phải bỏ 13 dự án, trong khi đòi trích lập quỹ phúc lợi khen thưởng 1.002 tỉ đồng từ khoản 2.763 tỉ đồng chênh lệch giá điện năm 2007 là không bình thường. Theo Luật Doanh nghiệp, các doanh nghiệp chỉ được trích quỹ thưởng 5%, trong khi ngành điện kêu lỗ mà lại đòi trích đến 36%! + TS Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế cao cấp: Nên có cuộc điều tra độc lập về tình trạng quản lý chi phí, tổn thất điện năng của EVN để có cơ sở tính toán tăng giá bao nhiêu là hợp lý. Ngành điện hiện chưa thoát khỏi cơ chế độc quyền, trong khi Nhà nước chưa có cơ chế giám sát độc quyền hiệu quả thì việc điều tra để công khai, minh bạch giá thành là rất cần thiết.  + Ông Lê Quốc ân, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may VN: Tăng giá điện để ngang bằng với các nước trong khu vực, thu hút đầu tư vào ngành này là đúng nhưng lợi nhuận của EVN phải do Nhà nước quản lý chặt chẽ vì đó là tập đoàn của Nhà nước. Nhà nước quản lý tiền lãi đó để đầu tư. Tuy nhiên, tăng ngay một lúc 15,5% chắc chắn doanh nghiệp sẽ không chịu nổi. Có thể tăng lần đầu là 5 - 7%, tiếp theo là 10%. + Ông Nguyễn Minh Phong - Viện Kinh tế Hà Nội: Lý do mà EVN đưa ra rất khó chấp nhận. Nếu Chính phủ duyệt phương án mà tập đoàn này trình, sẽ xảy ra tình trạng điện vẫn là mặt hàng độc quyền. EVN than rằng kinh doanh bị lỗ do nhiều yếu tố đầu vào như nhiên liệu, sắt thép... tăng giá, là trái với quy luật thị trường. Một khi thị trường chưa cạnh tranh, vẫn còn yếu tố độc quyền thì không thể đòi thả giá theo thị trường được.