TS.Nguyễn Quang A

PV: Với tư cách là chuyên gia kinh tế, ông có bình luận gì về phương án tăng giá điện của EVN?

TS.Nguyễn Quang A: Lâu nay, do không có cơ quan giám sát độc lập nên khi đề xuất tăng giá, ngành điện muốn vẽ thế nào thì vẽ. Do không ai có đủ thời gian và chuyên môn xem xét, EVN trình phương án tăng giá điện thế nào thì dựa theo đó mà quyết định chứ không có đủ căn cứ khoa học. Gần đây, Chính phủ đã cho thành lập Cục Điều tiết điện lực thuộc Bộ Công Thương, có trách nhiệm soi giá điện, song hiệu quả hoạt động thế nào chưa có cơ sở để nhận xét. Ngành điện như anh cấp nước, có sự độc quyền. Khâu truyền tải cũng dính đến độc quyền. Trong sản xuất điện, "ông EVN" bảo mua của mấy "ông" nhà máy điện khác và lỗ. Nhìn vào thì lý luận của họ là không chính xác, bởi họ mua của Trung Quốc có 3,83% sản lượng điện, tôi cho rằng đây là lập luận nguỵ biện. Theo tôi, nên có một cuộc đối thoại giữa ngành điện, người tiêu dùng và cơ quan chuyên môn để đưa ra được phương án tăng giá tối ưu, cả người bán và người mua đều chấp nhận. Theo tôi, muốn tăng giá điện phải xem lại tận gốc rễ của vấn đề, bắt đầu từ việc hạch toán, kế toán EVN.

PV: Như ông vừa nói thì cần thiết phải hạch toán, kế toán EVN trước khi tăng giá điện?

TS.Nguyễn Quang A: Đúng vậy, cần phải hạch toán, kế toán của EVN xem lỗ lãi ra sao, thất thoát điện thế nào. Việc EVN kêu thiếu vốn đầu tư, liên tục đề nghị tăng giá điện và phải bỏ 13 dự án, trong khi đòi trích lập quỹ phúc lợi khen thưởng 1.002 tỉ đồng từ khoản chênh lệch giá điện năm 2007 là không bình thường. Thêm một lý do nữa, lợi nhuận năm 2008 của EVN ước đạt 3.500 tỷ đồng, vậy EVN có thực sự lỗ không? Trong ngành điện, cơ cấu sản xuất của ngành là thuỷ điện, nhiệt điện. Bao nhiêu năm nay người ta tính toán  được thuỷ điện Sông Đà, Yaly đã hoà vốn rồi. Mình cứ kêu thiếu điện nhưng ngành điện có chịu mua điện của Cà Mau về đâu. Theo quan điểm của tôi, người dân quan tâm nhất là thật sự EVN có cần tăng giá không? Vấn đề này có do độc quyền tạo nên? Nếu thật sự mang tinh thần phục vụ của một tập đoàn nhiều năm được ngân sách ưu ái, EVN cần công khai các số liệu, thưởng phạt những năm qua. Rồi một cơ quan kiểm tra độc lập vào cuộc.

PV: Vậy theo ông đâu là lời giải cho bài toán giá điện hiện nay?

TS.Nguyễn Quang A: Theo kinh nghiệm quốc tế, giá điện bao giờ cũng bị điều tiết thay vì để giá thị trường tự do hoặc theo mệnh lệnh hành chính. Chính phủ các nước thường có một cơ quan độc lập không nằm trong bộ máy hành pháp mà hoạt động theo chức trách chuyên gia, có vai trò làm trọng tài giữa người bán và mua, có trình độ chuyên môn, khả năng phân tích, đánh giá để nghe bên bán điện điều trần về giá bán và bên mua phản ánh lại để thống nhất mức giá hợp lý. Trường hợp không thống nhất được quyền lợi, họ tự quyết định giá năng lượng trong thẩm quyền được giao và phải bảo đảm vô tư. Tôi cho rằng tại VN, các hộ tiêu dùng lớn (than, xi măng, giấy) nên lập hội người tiêu dùng điện để phối hợp với Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng lên tiếng góp ý về giá điện. Như thế mới có động lực thúc đẩy ngành điện công khai, minh bạch giá thành và có cơ sở để quyết giá điện.

Còn về phía EVN, theo tôi nên chẻ sản xuất ra, không nên giữ thế độc quyền quá lâu. Anh chỉ nên chi phối 20-30% thay vì 75%. Truyền tải điện nên thiết lập cơ chế của nhà nước, phân phối cũng nên bớt cho doanh nghiệp khác, kể các doanh nghiệp nước ngoài mà không sợ mất chủ quyền. Thời gian tách khâu phân phối điện ra khỏi EVN cần được làm càng sớm càng tốt.

PV: Xin cảm ơn ông!

N.Giang- S.Linh (Thực hiện)

+ Giá điện tăng, GDP sẽ giảm, CPI tăng: Nhóm nghiên cứu CEPR (Trung tâm Nghiên cứu và chính sách) của Đại học Quốc gia Hà Nội vừa hoàn thành dự án nghiên cứu ước lượng của tăng giá điện lên chi tiêu hộ gia đình và toàn bộ nền kinh tế. Theo nghiên cứu này, nếu EVN tăng giá điện, không chỉ đời sống của dân nghèo mà tốc độ tăng trưởng kinh tế của đất nước cũng bị ảnh hưởng. TS. Nguyễn Đức Thành, giám đốc CEPR cho biết, nhóm đã nghiên cứu cả ba kịch bản tăng giá điện với các mức 0%, 10% và 20%. Cụ thể, với cả phương án tăng khu vực tiêu dùng 20%, giữ nguyên khu vực sản xuất, tăng khu vực tiêu dùng 20%, khu vực sản xuất 10%; và phương án tăng trung bình 20% cho cả khu vực tiêu dùng và sản xuất, kết quả tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đều giảm và chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng.

+ Không được bắt người tiêu dùng phải tích lũy vốn cho nhà sản xuất: Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Trung, nguyên lý của sản xuất - kinh doanh là không được bắt người tiêu dùng phải tích lũy vốn cho nhà sản xuất để mở rộng, đầu tư. Cách đặt vấn đề tăng giá để đủ bù đắp chi phí đầu tư sản xuất kinh doanh là không ổn. Nhà sản xuất phải tự bỏ vốn để đầu tư sản xuất kinh doanh. Vì vậy, trước khi tăng giá, ngành điện không nên nói một chiều mà nên công khai đã làm gì để giảm giá trước khi nói đến tăng giá.

+ Phải làm rõ mối quan hệ giữa nhà nước và mạng lưới sản xuất điện:  PGS.TS Trần Cao Sơn, Viện Xã hội học cho rằng, giá điện của ta đang nằm trong thực trạng không ai có thể cạnh tranh được, vì thế dẫn đến độc quyền về điện, không cho tăng thì xảy ra chuyện này chuyện khác. Động tác cắt điện là động tác giả để tăng giá. Nếu nhà nước đồng ý cho tăng giá điện vào năm 2009 thì liệu năm sau giá này có tăng nữa hay không? Mối quan hệ giữa Nhà nước và mạng lưới sản xuất điện như thế nào theo tôi cần phải làm rõ.