Tính đến nay cả nước ta đã có trên 743 đô thị các loại, trong đó có 2 đô thị loại đặc biệt là Thủ đô Hà Nội và TP.HCM. Với tốc độ đô thị hoá như hiện nay, trung bình mỗi tháng, cả nước có thêm 1 đô thị, mỗi năm VN tăng thêm một triệu dân đô thị. Trong khi đó, việc quản lý, sử dụng đất đai trong đô thị, tổ chức quản lý không gian đô thị, nhất là không gian ngầm còn lãng phí và nhiều bất cập. Tình trạng ô nhiễm môi trường đô thị chậm được cải thiện. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật và các dịch vụ đô thị còn nhiều yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của thực tế xã hội. Đặc biệt, việc đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng không có quy hoạch, không đồng bộ, gây lãng phí lớn. Các vấn đề nhà ở, giao thông đang gây nhiều bức xúc, hình ảnh các đô thị VN còn thiếu bản sắc. Thực tế này đòi hỏi phải quy hoạch một đô thị làm sao giải quyết được những bất cập, tồn tại và phải được quản bằng... luật. Dự thảo Luật Quy hoạch đô thị đang được Bộ Xây dựng soạn thảo và chuẩn bị trình lên Thủ tướng Chính phủ vào giữa tháng 8 này. Nếu được Quốc hội thông qua, đó sẽ là một đạo luật rất quan trọng, giải quyết được nhiều vấn đề bất cập trong quản lý phát triển đô thị, nhất là trong việc sử dụng đất đai và quản lý không gian đô thị hiện nay.

ĐS&PL: Nhiều ý kiến cho rằng, thời gian qua việc quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị và các vấn đề liên quan còn nhiều bất cập, chồng chéo, trong khi đó bây giờ chúng ta mới "rục rịch" ban hành Luật Quy hoạch đô thị là quá muộn. ông nghĩ sao về điều này?

Ông Trần Ngọc Chính: Theo tôi, nguyên nhân của thực trạng trên trước hết là do công tác quy hoạch và quản lý phát triển đô thị còn thiếu cơ sở pháp lý. Cụ thể, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, hiệu lực pháp lý thấp, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý toàn diện về xây dựng phát triển đô thị. Bên cạnh đó, sự phân công, phối hợp trong quản lý đô thị giữa các cơ quan nhà nước ở Trung ương và địa phương, cũng như giữa các ngành chức năng thực hiện chưa tốt, còn phân tán, chồng chéo, không thống nhất, không rõ trách nhiệm. Vai trò của chính quyền đô thị, đặc biệt là của cơ quan quản lý kiến trúc đô thị tuy rất cần, nhưng chưa được thiết lập rõ ràng. Luật Quy hoạch đô thị ra đời trong thời điểm này là muộn nhưng vẫn hết sức cần thiết. Trước đây, vấn đề quy hoạch đô thị được đề cập đến trong một chương của Luật Xây dựng, tuy nhiên, do không bao trùm được các vấn đề phát sinh của cuộc sống nên bây giờ nước ta phải xây dựng Luật Quy hoạch đô thị riêng. Luật sẽ là công cụ hữu hiệu để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong xây dựng và phát triển đô thị bền vững, có bản sắc, văn minh, hiện đại; đồng bộ với phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường; Giải quyết những vấn đề bức xúc hiện nay trong quản lý phát triển đô thị, nhất là việc sử dụng đất đai trong đô thị, quản lý không gian đô thị (bao gồm cả không gian ngầm); phát triển hạ tầng kỹ thuật và các dịch vụ đô thị. Bộ luật này sẽ kết nối các lĩnh vực khác nhau trong quản lý quy hoạch đô thị để tạo ra một bộ luật đồng bộ.

ĐS&PL: Thời gian qua, tại một số đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM, tình trạng nhà siêu mỏng, siêu méo là vấn đề "nóng", chưa có giải pháp xử lý triệt để. Vậy vấn đề này có thuộc diện điều chỉnh trong Luật, thưa ông?

Ông Trần Ngọc Chính: Ban soạn thảo cũng đã tính toán đến vấn đề này nhưng kiên quyết bảo lưu quan điểm rằng đô thị phải được chỉnh trang với không gian và kiến trúc đẹp hơn mà không phải chỉ được hình thành bằng những căn nhà siêu mỏng. Để khắc phục tình trạng nhà siêu mỏng, siêu méo làm mất mỹ quan đô thị, tại dự thảo Luật đã đề cập đến việc không cấp phép xây dựng mới hoặc cải tạo mở rộng diện tích cho các công trình xây dựng trên những thửa đất có diện tích đất nhỏ hơn 15 m2, khi Nhà nước thu hồi cũng không đặt vấn đề bồi thường bằng quỹ đất hoặc công trình mà chỉ bồi thường bằng tiền. Quan điểm của Bộ Xây dựng là khuyến khích người dân đô thị hợp khối trong trường hợp diện tích xây dựng quá nhỏ. Trong trường hợp không thể thì rất có thể phải xây dựng cơ chế Nhà nước mua lại những mảnh đất như vậy phục vụ mục đích công cộng. Luật cũng quy định rõ không gian kiến trúc (từ hình khối, màu sắc, ánh sáng trong thiết kế đô thị) nên sẽ không còn tồn tại những loại nhà siêu mỏng, siêu méo.

ĐS&PL: Lâu nay, thông tin về quy hoạch không được công bố rộng rãi dẫn đến những khiếu kiện không đáng có xảy từ phía người dân. Vậy tới đây, người dân có được tham gia hoạch định việc quy hoạch, quản lý,  thưa ông?

Ông Trần Ngọc Chính: Bộ luật mới này thể hiện sự tôn trọng ý kiến người dân khi quy định rõ, trong quá trình lập đồ án quy hoạch, thiết kế đô thị, đơn vị tư vấn có trách nhiệm lấy ý kiến của cơ quan, phối hợp với UBND các cấp lấy ý kiến tổ chức, cá nhân và cộng đồng có liên quan qua hình thức văn bản, hội thảo, báo cáo hoặc trưng bày công khai để lấy ý kiến. Như vậy người dân được tham gia ý kiến trong quá trình lập quy hoạch đô thị. Việc công khai này sẽ giúp người dân khỏi mù về quy hoạch và những khiếu kiện không đáng có xảy ra do không nắm được thông tin quy hoạch. Trong luật này, chúng tôi cũng xây dựng theo hướng công khai về những chỉ số quy hoạch cho người dân. Trong thời hạn 30 ngày làm việc kể từ ngày đồ án quy hoạch đô thị được phê duyệt, UBND các cấp phải công bố rộng rãi, thường xuyên quy hoạch trong phạm vi địa giới hành chính do mình quản lý. Người có trách nhiệm công bố, công khai đồ án nếu không thực hiện công bố công khai hoặc chậm công bố, công bố sai nội dung đã được duyệt phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về những thiệt hại do lỗi mình gây ra.

ĐS&PL: Xin cảm ơn ông!

Ngân Giang (Thực hiện)