Đề án được xây dựng theo mô hình gắn kết giữa dạy nghề với xuất khẩu lao động (XKLĐ). Để đảm bảo chất lượng đầu ra của đào tạo, tuỳ theo yêu cầu phía đối tác đặt hàng mà cơ sở đào tạo tiến hành theo các hình thức khác nhau như: bồi dưỡng; nâng cao tay nghề; đào tạo từ đầu; dạy và bồi dưỡng trình độ ngoại ngữ...Tức là sẽ có đơn đặt hàng trước cho các cơ sở dạy nghề, dạy cho người lao động nghề phù hợp với đơn vị tuyển dụng, nơi muốn tuyển lao động. Như vậy, ngoài số lượng đã được đối tác đặt hàng trước để đào tạo thì chắc chắn phải có một số lượng không nhỏ, do cơ quan chức năng chuyên môn đặt hàng các cơ sở dạy nghề để tìm đối tác. Điều đó cũng có nghĩa là cơ quan quản lý Nhà nước - tức Bộ Lao động, Thương binh & Xã hội phải đứng ra chủ trì hoạt động đặt hàng đào tạo này. Bởi các doanh nghiệp XKLĐ hiện nay phần lớn không trực thuộc sự quản lý trực tiếp của Nhà nước nên hoạt động của họ thường theo thị trường. Vậy đặt hàng đào tạo này được thiết lập như thế nào, ai là người quản lý, ai chi kinh phí đặt hàng đào tạo, thu hồi vốn ra sao, cấp nào được phép đặt hàng... vẫn là ẩn số.

Theo ông Nguyễn Ngọc Quỳnh, Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước, Bộ Lao động, Thương binh & Xã hội, thì hiện nay, có gần 500.000 lao động Việt Nam làm việc ở hơn 40 nước và vùng lãnh thổ với hơn 30 nhóm ngành nghề. Thế nhưng mới chỉ có trên 50% số lao động đi làm việc ở nước ngoài được đào tạo nghề trước khi đi. Đó là con số của cơ quan quản lý Nhà nước. Xu hướng tuyển lao động hiện nay rất rõ ràng, tại những thị trường thu hút lao động tiềm năng như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đông âu, Mỹ... rất chú trọng tuyển dụng lao động có tay nghề và biết ngoại ngữ. Trước đơn đặt hàng của các đối tác thuộc những thị trường lao động tiềm năng trên, các doanh nghiệp chuyên hoạt động xuất khẩu lao động và ngay cả cơ quan hoạch định về lao động là Bộ Lao động, Thương binh & Xã hội cũng bị động. Rất nhiều hợp đồng hợp tác lao động đã không thể thực hiện được vì chúng ta chưa thể đáp ứng ngay được chất lượng lao động như đối tác yêu cầu. Và, đề án đặt hàng đào tạo lao động xuất khẩu được ra đời với mong muốn là sẽ đáp ứng được những yêu cầu của hợp đồng hợp tác lao động với các đối tác nước ngoài.

Trong đề án này, Cục Quản lý lao động ngoài nước được giao trách nhiệm sẽ cùng các đơn vị thường xuyên giám sát việc đào tạo của các cơ sở dạy nghề và tuyển chọn của các doanh nghiệp XKLĐ, phát hiện những vướng mắc, hạn chế và tìm giải pháp xử lý kịp thời. Liệu chất lượng lao động xuất khẩu có được nâng lên, đề án đặt hàng liệu có khả thi không? Đó vẫn là một dấu hỏi lớn, vì hiện nay rất nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu lao động hoạt động theo kiểu "ăn sẵn". Họ chỉ đưa những lao động phổ thông đi để giảm được chi phí...

Quế Ngân