Ông Thành bên những bộ sách quý

Cháy bỏng đam mê

Mặc dù đã giới thiệu từ trước, nhưng khi được tận mục sở thị "kho tàng" sách của ông Nguyễn Thế Thành, tôi vẫn không tránh khỏi ngạc nhiên. Sinh ra trong một gia đình khá giả ở làng Nhật Tân, quận Tây Hồ, từ nhỏ, cậu bé Thành đã ham mê sách, coi sách như là cơm ăn nước uống hàng ngày. "Tôi thừa hưởng thói quen đó từ mẹ. Mỗi lần bà mượn sách về tôi được đọc ké rồi thích lúc nào không hay", ông Thành tâm sự. Điều đặc biệt là trong tất cả 13 người con, duy nhất chỉ có ông Thành thích đọc sách.

Tuy nhiên, sau những biến cố của lịch sử, gia đình ông lâm vào cảnh khốn khó. Cậu con trai 10 tuổi vốn thông minh, nhanh nhẹn nhất nhà đã phải bỏ học, lặn lộn với cuộc sống để kiếm kế sinh nhai. Lao động vất vả nhưng cậu vẫn tranh thủ mọi thời gian rảnh rỗi để đọc sách. Và "bao lần đọc trộm thì cũng bấy nhiêu lần bị đòn".

Không được học hành đến nơi đến chốn, ông trở thành công nhân xí nghiệp dược. Cuộc sống nghèo khó đeo đuổi suốt mấy chục năm nhưng không thể làm phai nhạt niềm đam mê sách trong ông. Vừa kiếm tiền nuôi vợ con, ông vừa chắt chiu từng đồng để mua sách. Lần theo giá sách, ông rút ra tuyển tập Vũ Bằng, bồi hồi xúc động kể: Một lần đi vào hiệu sách thấy tuyển tập Vũ Bằng với giá 240.000 đồng - một số tiền không phải là nhỏ với kinh tế của ông lúc bấy giờ (năm 2000). Chưa có được bộ sách quý khiến ông ăn không ngon, ngủ không yên suốt hai năm liền.

Bỏ bao công sức sưu tầm sách để rồi một ngày tự tay mình phải đốt đi những cuốn sách ấy. Mỗi lần nhớ lại, đôi mắt ông rưng rưng, giọng nghẹn ngào. Ngày ấy, gia đình ông sống trong ngôi nhà chật hẹp, ẩm thấp chưa đầy 20 mét vuông bên phố Trần Xuân Soạn. Vào một ngày mưa to, nghỉ làm, ông lấy sách ra đọc thì phát hiện lũ mối đã ăn nát mất một phần ba gia sản. Ngồi dưới mái hiên, ông đốt từng cuốn sách, nước mắt hòa lẫn nước mưa. "Tôi gần như bị suy sụp hoàn toàn. Thắt lưng buộc bụng rồi lại tự phá hủy chúng. Không biết đến bao giờ mới có thể mua lại được những cuốn sách ấy", ông Thành tâm sự.

Thư viện gia đình

Trong 60 năm tuổi đời thì có đến 50 năm ông Nguyễn Thế Thành yêu và sưu tầm sách. "Thư viện gia đình" của ông hiện đang lưu giữ gần 3.600 đầu sách từ cổ đến kim và phải có tới hơn 60% số sách thuộc diện quý hiếm. Có những cuốn xuất bản từ năm 1932 như cuốn Từ điển Hán Việt của tác giả Đào Duy Anh, Tổng tập văn học Việt Nam với 42 quyển của tác giả Đinh Gia Khánh, 10 bản truyện Kiều xuất bản qua các thời kỳ, đầy đủ "Bát đại kỳ thư" - bộ sách kinh điển của Trung Hoa như Thủy hử, Tam quốc chí, Hồng lâu mộng, Sử ký tư mã thiên... Và nhiều tác phẩm văn học nổi tiếng trên thế giới như: Chiến tranh và hòa bình, Thép đã tôi thế đấy.... Đáng chú ý nhất là quyển Vang bóng một thời của nhà văn Nguyễn Tuân xuất bản năm 1945 bằng giấy bồi. Sắp tới cuốn sách sẽ được gửi đi tham dự cuộc thi "Cuốn sách vàng" tại TP Hồ Chí Minh.

Mặc dù không được đào tạo qua một trường lớp nào nhưng nhìn cách sắp xếp và bày biện mới thấy ông là người rất am hiểu về sách. Điều dễ nhận thấy nhất là sách văn học chiếm đại đa số, ông cho rằng: "Chọn sách để đọc giống như chọn khẩu vị khi ăn. Tôi thích văn học bởi nó bao trùm mọi vấn đề của cuộc sống từ triết học, khoa học, giáo dục, văn hóa...".

Khi được hỏi làm thế nào lại có nhiều cuốn sách quý như vậy, ông Thành chỉ cười "mỗi cuốn sách gắn liền với một câu chuyện". Có quyển ông tình cờ mua được của một bà đồng nát với giá rẻ nhưng có quyển phải mất tới vài năm mơ ước, mất ăn mất ngủ như tuyển tập Vũ Bằng, Việt Nam bách khoa từ điển. Có cuốn phải đổi bằng những tài sản giá trị như cuốn Giăng Thề của tác giả Tô Hoài. Để có được nó, ông phải đổi một cái bể cạn cổ của Trung Quốc với một người bạn. Khi ấy, chiếc bể trị giá bốn chỉ vàng, mua được một cái xe đạp pơ -giô, trong lúc hai vợ chồng chỉ có một chiếc xe đạp Thống nhất cũ kỹ...

Quán được mở vào đầu năm 2007. Khách đến đây không chỉ được thưởng thức những ly cà phê do chính tay ông Thành pha chế mà còn được đọc sách miễn phí. "Sách không chỉ cung cấp kiến thức, là nguồn động viên, cổ vũ tinh thần cho riêng tôi mà còn cho tất cả mọi người". Người tìm tới Cà phê Sách khi là bạn bè ông, lúc lại là những cô cậu học sinh sinh viên. Có người không biết uống cà phê thì ham đọc sách, nhưng không hẳn ai biết uống cà phê cũng là người thích sách. Vì vậy, Cà phê Sách không phải là địa chỉ tấp nập người qua lại. Nhưng những người tìm đến quán, ông đều nâng niu và trân trọng. Những quyển sách mới ông có thể cho mượn, quyển nào quý hiếm, ông chỉ cho đọc tại chỗ.

Cả cuộc đời vất vả, tài sản quý giá nhất của ông là những cuốn sách. Kiếm tìm vật chất vào tuổi đã xế chiều này với ông không quan trọng bởi "Tôi tự hào vì đã sống một cuộc đời tử tế".

Phan Huyền Trang