Kỳ 2: Giá phân bón của DNNN vẫn "ngang ngửa"  với tư nhân

Theo khảo sát của chúng tôi, giá phân bón các loại của DNNN, kể cả nhập khẩu hay sản xuất trong nước đều bằng hoặc cao hơn giá phân bón cùng chủng loại của các công ty tư nhân. Chẳng hạn phân Urê là chủng loại mà 2 doanh nghiệp đạm Phú Mỹ và đạm Hà Bắc sản xuất và cung ứng đạt xấp xỉ 50% nhu cầu của thị trường, mặc dù được hỗ trợ vốn, nhập nguyên liệu đầu vào với giá rẻ nhưng vẫn bán cho bà con nông dân với giá cao hơn giá thị trường. Cụ thể Urê Phú Mỹ đang giao tại cảng Hải Phòng (ngày 5.8) với giá 9.400 đồng /kg, còn giá bán lẻ đến tay bà con nông dân là 9.800 đồng /kg. Trong khi đó, giá phân bón cùng chủng loại được Công ty cổ phần XNK Hà Anh nhập khẩu từ Trung Quốc và bán đến tận tay bà con nông dân chỉ với giá 9.000 đồng /kg.

"Đúng là Công ty cổ phần XNK Hà Anh của bà Tiêu (chỉ bà Nguyễn Thị Tiêu - Tổng Giám đốc - PV) đang bán phân bón cho nông dân với giá rất rẻ. Sở dĩ như vậy là do bà ấy ít vốn, muốn quay vòng vốn thật nhanh nên sau khi nhập khẩu, kể cả được một tý bà ấy cũng bán. Hơn nữa, bà ấy còn có một mạng lưới bán hàng rất tốt đến tận tay bà con nông dân..." - ông Nguyễn Đức Phong - Tổng Giám đốc Tổng Công ty Vật tư nông nghiệp thừa nhận. Tuy nhiên, giải thích vì sao giá phân bón của DNNN được giao nhiệm vụ bình ổn giá thị trường lại cao như vậy. Theo ông Phong, giá phân bón các loại trên thị trường thế giới hiện nay đang rất cao nên khó có thể hạ giá thành xuống được. Nếu muốn hạ giá thành sản phẩm phân bón thì chỉ có cách nhập khẩu phân bón bằng con đường tiểu ngạch từ Trung Quốc. Tuy nhiên, nhập khẩu phân bón theo đường tiểu ngạch lại có một nhược điểm rất lớn là manh mún không đáp ứng đủ nhu cầu phân bón trong nước.

Đâu là nguyên nhân

Tổng Giám đốc Tổng Công ty cổ phần Vật tư nông sản Nguyễn Tiến Dũng cho biết, hiện bà con nông dân chưa thực sự tiếp cận được với phân bón giá rẻ vì chính sách hỗ trợ của Nhà nước chưa thật hợp lý. Vì vậy nên chăng Nhà nước hỗ trợ trực tiếp cho nông dân bằng một hình thức nào đó, chứ không nên thông qua các đơn vị thì sẽ hiệu quả và thiết thực hơn rất nhiều...  Còn theo Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Đầu tư, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Bùi Tất Tiếp thì nguyên nhân chính mà các doanh nghiệp Nhà nước không giữ được vai trò "nhạc trưởng" để điều khiển thị trường phân bón là do tư tưởng bao cấp, ỷ lại mọi thứ đều trông chờ vào Nhà nước.

"Tôi thấy mô hình kinh doanh cũng như mạng lưới bán hàng của bà Tiêu và một số doanh nghiệp tư nhân rất tốt, giá mà các doanh nghiệp Nhà nước cũng năng động như vậy chứ không ì ra chờ vốn và mọi thứ bao cấp của Nhà nước thì có lẽ nông dân sẽ tiếp cận được với giá phân bón rẻ hơn rất nhiều. Lẽ ra, với sự ưu đãi của Chính phủ, các doanh nghiệp Nhà nước phải bán giá phân bón rẻ hơn rất nhiều so với tư nhân, nhưng trên thực tế lại ngược lại. Do vậy, chúng tôi phải "thân" với các "đại gia" kinh doanh phân bón, vì chính họ mới làm cho cán cân trên thị trường được cân bằng. Chúng tôi không thể ra lệnh được cho các đại gia này phải kinh doanh phân bón như thế nào, bán giá bao nhiêu, điều này chỉ có thể thực hiện đối với các doanh nghiệp Nhà nước...” - Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Đầu tư, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Bùi Tất Tiếp than thở.

Ai là "nhạc trưởng"?

Cũng theo ông Tiếp, hiện vai trò của các công ty tư nhân trong thị trường phân bón rất lớn, nếu họ hợp sức với nhau để găm hàng, lên giá thì hậu quả khó lường. "Chúng tôi chẳng nhận được sự hỗ trợ nào của Nhà nước mà phải tự xoay sở huy động vốn để kinh doanh nhập khẩu phân bón. Do đó, giá mua vào bán ra do doanh nghiệp tự quyết căn cứ vào vụ mùa của bà con nông dân, sao cho có lãi là được..." Giám đốc Công ty cổ phần XNK Hà Anh Nguyễn Thị Tiêu cho biết. Trong khi đó, mặc dù Tổng Công ty Vật tư nông nghiệp có nhiệm vụ bình ổn giá phân bón trên thị trường, nhưng khi tiếp xúc với chúng tôi, Tổng Giám đốc Nguyễn Đức Phong thừa nhận từ đầu năm đến nay, đơn vị này mới nhập khẩu được 3 vạn tấn phân bón các loại.

Theo báo cáo của Thứ trưởng Bộ NN &PTNT Diệp Kỉnh Tần với Thủ tướng, hiện nay nhu cầu phân bón các loại cho sản xuất nông nghiệp trong nước là 7,5 - 8 triệu tấn. Như vậy, số lượng phân bón nhập khẩu của Tổng Công ty Vật tư nông nghiệp chỉ xấp xỉ 0,0037% nhu cầu của thị trường, tự đánh mất vai trò nhạc trưởng của mình. Giải thích về vấn đề này, ông Phong cho biết là DN đang thiếu vốn nghiêm trọng và hiện đang cần thêm khoảng 1.000 tỷ đồng nữa để nhập khẩu phân bón. Tuy nhiên, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Đầu tư lại khẳng định Tổng Công ty Vật tư nông nghiệp đang là doanh nghiệp có số vốn lớn nhất trong giới DN nhập khẩu phân bón, nhưng lại thiếu năng động trong việc kinh doanh nhập khẩu phân bón, cũng như triển khai mạng lưới bán đến tận tay các hộ nông dân, giảm chi phí trung gian. "Hiện chúng tôi chưa thể làm nhạc trưởng vì thiếu vốn, nếu được Nhà nước hỗ trợ thêm chúng tôi sẽ thực hiện tốt vai trò của mình..."  ông Phong khẳng định.

Theo kiến nghị của ông Bùi Tất Tiếp, Chính phủ nên dừng hỗ trợ vốn và nguyên liệu đầu vào cho các DN Nhà nước, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng giữa các DN. Cùng với đó là nhanh chóng cổ phần hóa những DN này để họ năng động hơn trong hoạt động kinh doanh. Tới lúc đó, "nhạc trưởng" điều tiết thị trường chính là Chính phủ.

Minh Lý - Thanh Hải