Tiểu đội trưởng Nguyễn Thị Thông hôm nay

Cung đường máu lửa

Thấm thoắt tròn 40 năm kể từ ngày máu lửa - ngày mà 11 cô gái và 2 chàng trai của tiểu đội 2 - đại đội 317 TNXP Nghệ An anh dũng hy sinh, địa danh Truông Bồn đã trở thành bất tử trong lịch sử chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta. Để tìm hiểu về sự hy sinh anh dũng của 13 chiến sĩ TNXP "tiểu đội thép", chúng tôi đã tìm gặp Tiểu đội trưởng Nguyễn Thị Thông (năm nay đã ở tuổi 63) - người duy nhất của tiểu đội còn sống sót.

Bà Thông kể: Vào thời kỳ ác liệt nhất của chiến tranh phá hoại những năm 1964-1972, tuyến đường này là huyết mạch giao thông chi viện hàng hoá, vũ khí, lương thực... từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Ngày ấy, Truông Bồn có chiều dài 15km, là con đường độc đạo, được mệnh danh là cửa tử, là túi bom khổng lồ nằm trên tuyến đường chiến lược 15A thuộc địa phận xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương. Năm 1968, khi cuộc chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, yêu cầu tăng viện cho chiến trường về vũ khí, lương thực, xăng dầu để củng cố lực lượng, giữ vững địa bàn trở nên vô cùng cấp thiết. Từ ném bom không hạn chế, Mỹ chuyển sang tập trung sức mạnh không quân, hải quân ráo riết đánh phá ác liệt nhằm ngăn chặn và cắt đứt con đường chi viện cho tiền tuyến của ta. Tuyến Truông Bồn dài 15 km, có vị trí đặc biệt quan trọng, là cổ họng vận tải để chi viện nhân tài vật lực cho chiến trường Miền Nam, nên địch đánh phá rất ác liệt. Chỉ tính riêng từ tháng 6 đến tháng 10.1968, Đế quốc Mỹ đã ném 2.692 quả bom, bắn hàng trăm quả tên lửa xuống Truông Bồn. Hàng trăm chiếc xe ô tô chở hàng và hàng trăm khẩu pháo của bộ đội ta bị trúng bom bốc cháy. Hơn 200 cán bộ, chiến sỹ bộ đội phòng không, bộ đội công binh Quân khu 4 và Đại đội TNXP 317, 304 đã hy sinh và bị thương trong khi làm nhiệm vụ. Riêng xã Mỹ Sơn đã có 41 người chết và bị thương.

Theo bà Thông, con đường chiến lược này cũng đã từng ghi lại dấu tích của đồng chí Lê Duẩn - Tổng bí thư Ban chấp hành Trung uơng Đảng, đồng chí Phan Trọng Tuệ - Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải và nhiều đồng chí cán bộ cao cấp của Đảng, Nhà nước, quân đội đã về thăm, kiểm tra, động viên tinh thần chiến đấu và phục vụ chiến đấu của các chiến sỹ bộ đội, TNXP và nhân dân xã Mỹ Sơn trong những năm tháng máy bay Mỹ đánh phá ác liệt nhất. Một Truông Bồn kiên cường trong những năm lửa đạn ấy đã đi vào huyền thoại.

Phút bi thương của "tiểu đội thép"

Mọi ký ức về giai đoạn ác liệt của cuộc chiến tranh chống Mỹ và nhất là hoạt động của "Tiểu đội thép" như những thước phim còn rõ mồn một trong tâm trí bà Thông, dù bao năm tháng sau, người nữ TNXP thương binh có khuôn mặt nhân hậu đó có cuộc sống vô cùng vất vả. Chúng tôi như được chứng kiến những gì xảy ra buổi sáng định mệnh ấy khi cuốn vào câu chuyện của bà:

Bị thất bại nặng nề ở chiến trường miền Nam, Đế quốc Mỹ điên cuồng chuyển sang đánh phá miền Bắc. ác liệt nhất là từ đầu tháng 7.1968, ở Truông Bồn máy bay địch ráo riết dội bom hàng loạt hòng chặt đứt mạch máu giao thông chi viện vào chiến trường miền Nam. Để đảm bảo thông suốt cho đường mòn Hồ Chí Minh, nối mạch máu giao thông thông suốt cho những chuyến xe chở hàng hoá, vũ khí tiến thẳng vào Nam, ngoài lực lượng bộ đội quân sự còn có màu áo xanh của TNXP. Những cô gái, chàng trai tuổi mười tám, đôi mươi theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, lên đường nhập ngũ, tình nguyện đi đến những trọng điểm ác liệt nhất làm nhiệm vụ san lấp hố bom, ứng cứu, giải toả và bốc chuyển hàng hoá. "Đường Trường Sơn những năm đạn lửa /Cơn sốt rét rừng theo dọc tuổi thanh xuân", một phần đời tươi đẹp của TNXP lạc trong trận mạc, trong khói bom và tiếng súng. Đại đội 317 lúc bấy giờ là đơn vị chủ lực đã được điều động liên tục đi ứng cứu, khắc phục những nơi trọng điểm giao thông như Khe Thần, Cầu Cấm, Cầu Gang...

Lễ phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân cho tập thể 14 TNXP "Tiểu đội thép".

Đang say sưa kể chuyện, bỗng nước mắt bà Thông chảy dài: "Tôi không bao giờ quên được sự ra đi của hàng loạt đồng đội mình. Nhắm mắt lại, tôi lại thấy những ngày máu lửa. Ngày 19.2.1967, Đại đội 317 được lệnh chuyển đến Truông Bồn, nơi máy bay Mỹ đánh phá ác liệt nhất. Nêu cao tinh thần quả cảm, kiên cường "tim có thể ngừng đập, nhưng đường không thể tắc"; "gãy cầu như gãy xương, đứt cầu như đứt ruột"; "sống anh dũng bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm", Đại đội 317 đã phát động chiến dịch nhằm đảm bảo mạch máu giao thông. 14 chiến sỹ Tiểu đội 2 do tôi làm Tiểu đội trưởng thuộc đại đội 317 vừa làm nhiệm vụ trực chiến 24/24 giờ, vừa cùng đơn vị bám đường san lấp hố bom. Ban đêm chúng tôi thức trắng dùng bẹ chuối rải theo làn xe và mặc áo trắng làm "cọc tiêu sống" dẫn đường ứng cứu, giải toả, bốc dỡ cho hàng nghìn xe ô tô quân sự và chở hàng qua Truông Bồn an toàn. Nhà Trắng ngừng ném bom miền Bắc vào 0 giờ ngày 1.11.1968 theo hiệp định đã được ký kết. Trước đó, vào ngày 31.10.1968 định mệnh ấy, hàng nghìn chiếc xe đang bị ùn tắc vì hàng nghìn quả bom nổ chậm và máy bay địch đánh suốt đêm. Phải mở đường máu, ấy là mệnh lệnh của chiến trường, của trái tim. Tổ trực chiến thuộc Tiểu đội 2, chủ yếu là những cô gái, chàng trai xuất thân từ quê lúa Yên Thành, Hưng Nguyên, Quỳnh Lưu đã  được lệnh từ Ban chỉ huy tổng đội phải cấp tốc san lấp hố bom giải phóng cho đoàn xe quân sự vượt qua Truông Bồn tiến vào Nam trước khi trời sáng. Với sự quyết tâm và hết sức khẩn trương của đơn vị, đến 6h10 thì công việc của chúng tôi sắp hoàn thành theo kế hoạch. Bất ngờ có báo động máy bay Mỹ oanh tạc, trút xuống 2 loạt với 238 quả bom. Truông Bồn chìm trong biển khói mù mịt. Ngớt tiếng bom, cả Đại đội 317, các đơn vị bạn và nhân dân Mỹ Sơn - những người còn sống đi tìm người chết, nước mắt nhạt nhoà. Từ hiện trường đào bới, tìm kiếm, họ chỉ tìm thấy mình tôi còn thoi thóp thở...".

11 cô gái và 2 chàng trai "Tiểu đội thép" đã vĩnh viễn ra đi khi vừa tròn mười tám, đôi mươi. Trong đó, có 7 người không tìm được thi thể. Trước đêm cuối cùng của cuộc đời, trong số họ đã có người nhận giấy báo nhập học vào các trường đại học và trung học chuyên nghiệp; có người như anh Hoà, chị Tâm chuẩn bị về làm đám cưới nhưng đã gác lại tình riêng để cùng đồng đội bám trụ "một giờ ở đơn vị là một giờ còn ra đường"; "đường chưa thông không tiếc máu xương". Sự hy sinh tuổi xuân cho đất nước của những cô gái, chàng trai TNXP ngày ấy đã làm nên huyền thoại Truông Bồn, một biểu tượng anh hùng trong lòng thế hệ TNXP Việt Nam hôm nay.

Ghi chép của Hoài Quảng

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc và sự hy sinh anh dũng của 14 TNXP ở Truông Bồn, trong đó 13 chiến sỹ đã hy sinh, Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho tập thể 14 TNXP Đại đội 317- Đội 65 Tổng đội TNXP Chống Mỹ cứu nước Nghệ An vào dịp kỷ niệm 40 năm ngày hy sinh của 13 liệt sỹ (31.10.1968- 31.10.2008).