Sẽ "bội thực" thép

Hiệp hội Thép Việt Nam cho biết, trong Quy hoạch phát triển ngành thép giai đoạn 2007 đến 2015, có xét đến năm 2025 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Việt Nam chỉ đặt mục tiêu sản xuất từ 15 đến 18 triệu tấn thép, nghĩa là 10 năm nữa Việt Nam chỉ cần xây dựng từ 1 đến 2 liên hợp luyện thép là đủ.

Tuy nhiên, chỉ trong vòng 1 năm qua, đã có 5 dự án liên hợp luyện kim thép được cấp phép đầu tư vào Việt Nam, trong đó có 2 dự án đã khởi công xây dựng là nhà máy liên hợp thép Formosa -Sunco tại Vũng áng, Hà Tĩnh, công suất 15 triệu tấn /năm, nhà máy liên hợp thép Tycoon -E.United tại Dung Quất, Quảng Ngãi, vốn đầu tư trên 3 tỷ USD, công suất giai đoạn 1 là 3 triệu tấn /năm. Những dự án khác cũng đang chuẩn bị triển khai đó là dự án Liên hợp thép Liên doanh giữa Tổng công ty Thép Việt Nam (Vnsteel), Tổng Công ty Công nghiệp Xi măng Việt Nam và Tập đoàn Tata của ấn Độ tại khu kinh tế Vũng áng, Hà Tĩnh, công suất khoảng 6 triệu tấn /năm, tổng mức đầu tư 5 tỷ USD vừa được ký kết hợp đồng liên doanh ngày 13.8; Liên hợp thép của tập đoàn thép Posco (Hàn Quốc) dự kiến đặt ở vịnh Vân Phong, tỉnh Khánh Hoà, công suất 4 triệu tấn /năm...

Theo Phạm Chí Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam, chỉ sau 5 đến 7 năm nữa nếu các dự án nêu trên trở thành hiện thực thì ngành công nghiệp thép Việt Nam có bước tiến vượt bậc đáng kinh ngạc, với tổng công suất vài chục triệu tấn /năm. Trong khi đó, hiện nay tổng công suất các nhà máy sản xuất thép trong nước đã tăng gần gấp đôi so với nhu cầu. Việc đầu tư ồ ạt vào lĩnh vực luyện cán thép bên cạnh những yếu tố tích cực như giúp các nhà máy chủ động nguồn phôi, cung ứng thép cho nhu cầu thị trường... nhưng cũng tiềm ẩn nhiều yếu tố bất lợi.

Không kiểm soát được công nghệ và tác động môi trường

Hiệp hội Thép Việt Nam cho rằng, trong số 5 dự án kể trên chỉ có 1 dự án có vai trò của Việt Nam là dự án của Tổng Công ty thép Việt Nam và Tập đoàn Tata (ấn Độ) nhưng hiện nay dự án này cũng đang gặp khó khăn về sở hữu quặng mỏ Thạch Khê, còn lại là các dự án 100% vốn của nước ngoài nên vai trò của nước chủ nhà đối với ngành công nghiệp quan trọng này sẽ không có. Việc để toàn bộ liên hợp thép là 100% vốn nước ngoài thì Việt Nam chỉ có thể giám sát được ở hai lĩnh vực: Công nghệ và đánh giá tác động môi trường. Tuy nhiên, cả hai lĩnh vực này nếu Việt Nam không trực tiếp tham gia dự án, chỉ bằng những thông tin nêu trong hồ sơ dự án chúng ta hoàn toàn không có đủ cơ sở để giám sát dự án. Đó là chưa nói đến trình độ cán bộ công nghệ và môi trường của Việt Nam còn kém xa với trình độ chung, khó có thể thực thi một cách hoàn chỉnh hai nhiệm vụ giám sát nói trên.

Theo các chuyên gia, nếu không có sự điều chỉnh kịp thời của Chính phủ, Việt Nam sẽ trở thành bãi rác của thế giới và nguy cơ ô nhiễm môi trường là không tránh khỏi. Trong những năm gần đây, Chính phủ phân cấp đầu tư cho các địa phương có được quyền hạn trong quyết định với các dự án đầu tư của nước ngoài và địa phương nào cũng muốn thu hút dự án để phát triển tỉnh mình. Trong khi đó, các địa phương chưa có đủ năng lực để thẩm định hồ sơ các dự án, công nghệ, thiết bị của nhà máy như thế nào nên không lường trước hậu quả của vấn đề môi trường trong tương lai. Hiện nay, đa phần những dự án này đều chia bước đầu tư và bước 1, họ lựa chọn đầu tư thiết bị Trung Quốc, quy mô nhỏ đã bị Trung Quốc cấm lưu hành. Điều này rất nguy hiểm vì nếu bước 2 không triển khai tiếp thì Việt Nam sẽ trở thành bãi rác công nghệ còn vấn đề môi trường thì Việt Nam phải gánh chịu và mất rất nhiều năm sau mới hy vọng cải tạo được như ban đầu.         

Văn Xuyên